Wat als je de stad niet alleen ontwerpt vóór bewoners en partners, maar juist mét hen?
Voor de zomer begon mijn samenwerking als projectbegeleider vanuit Creatief Arnhem met de gemeente Arnhem rondom het thema hittestress. Een onderwerp dat deze zomer letterlijk voelbaar werd. De temperaturen liepen hoog op en daarmee werd ook de urgentie steeds duidelijker: als stad moeten we iets doen.
Samen met Hans van Ammers, Kim van Rooy, Jorik Weustink, Mark Kemperman en Ronald Bos ben ik de afgelopen maanden vanuit de ontwerpende aanpak aan de slag gegaan met dit complexe vraagstuk.
Vanuit De Vormforensen werken we sinds 2017 met onze eigen methodiek: grafische antropologie. Een manier van werken waarbij we vanuit een onderzoekende houding communicatie ontwerpen, vóór én met mensen. Daarin zien we veel overeenkomsten met de ontwerpende aanpak van De Publieke Ontwerppraktijk (PONT): ontwerpers en overheden samenbrengen, complexe vraagstukken inzichtelijk maken en ruimte creëren voor andere perspectieven. Deze manier van werken vraagt om ruimte voor lef, om te experimenteren en vooral om onbevangen vragen te durven stellen. Om de uitkomsten van deze trajecten goed te borgen, zijn samenwerking en het gezamenlijk verkennen van de ruimte die ook in de toekomst nodig is, essentieel.
De stad in
De stem van bewoners is daarbij onmisbaar. Gemeenschappen en individuele ervaringen brengen perspectieven, zorgen, ideeën en kansen aan het licht die je vanuit een beleidskamer niet altijd ziet. Samen met ontwerper Jelle Reith bedachten we daarom het Smelloket: een schaafijskar waarmee we op hete dagen de stad in trokken. In ruil voor een schaafijsje gingen we met Arnhemmers in gesprek over hitte.
Die gesprekken waren ontzettend waardevol. Mensen vertelden over zorgen om hun buren, het gebrek aan groen en koele publieke plekken, moeite met concentratie tijdens hete dagen en ideeën voor bijvoorbeeld zichtbaardere waterpunten en aangepaste roosters op scholen. In samenwerking met Ibo Ibelings brachten we deze output terug in een online tool.
Samen ontwerpen
Afgelopen maandag organiseerden we een ontwerpsessie. Ontwerper Pauline van Dongen nam ons mee door het ontwerpproces wat leidde tot het umbra pavilion en de GGD liet ons zien wat hitte met ons lichaam doet. Rond vier thema’s gingen we samen met partners en stakeholders uit de stad aan de slag: Hittebestendige buitenruimte, Gezond blijven bij hitte, Koele publieke binnenruimten, Hittebestendige woningen en gebouwen.
We nodigden ontwerpers uit die vanuit hun eigen ontwerppraktijk affiniteit hebben met deze thema’s. Rosalie Apituley, Mendel Broekhuijsen, Gijs Schalkxen Simone Heinen begeleidden de verschillende ontwerp- en reflectiesessies. Door samen te maken, ontstonden interessante gesprekken, nieuwe perspectieven en vooral veel inzichten vanuit de praktijk en behoeften van partners.
Wat me misschien nog wel het meest bijblijft, is de diversiteit van de groep. Verschillende organisaties, disciplines en perspectieven kwamen samen rondom één gedeeld vraagstuk. Dat zegt iets over de urgentie en complexiteit van hittestress, maar ook over de kracht van samen ontwerpen.
Ontwerpkracht in de regio
Vorige maand ben ik gestart met het leertraject van De Publieke Ontwerppraktijk (PONT), om samen met Creatief Arnhemhem de ontwerpende aanpak verder neer te zetten in onze regio. Met als ambitie om ontwerpkracht een stevigere plek te geven binnen overheden en organisaties die werken aan complexe maatschappelijke vraagstukken. Want juist bij vraagstukken als hittestress zijn de antwoorden niet eenvoudig. Ze ontstaan door te luisteren, te onderzoeken, perspectieven naast elkaar te leggen, te experimenteren en samen te ontwerpen.
